« وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ » « 1 » با اين حال ديگر آيه مورد بحث چه معنايى دارد ؟ در جواب مىگوييم : هلاكت و قضاهايى كه در باره اقوام گذشته در قرآن كريم آمده ، راجع به هلاكت آنان در زمان پيامبرشان بوده . فلان قوم وقتى دعوت پيغمبر خود را نپذيرفتند ، در عصر همان پيامبر مبتلا به عذاب مىشده و هلاك مىگرديده ، مانند قوم نوح ، هود ، و صالح كه همه در زمان پيامبرشان هلاك شدند ، ولى آيه مورد بحث راجع به اختلافى است كه امتها بعد از درگذشت پيغمبرشان در دين خود راه انداخته‌اند و اين از سياق كاملا روشن است . * ( « وَإِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِي شَكٍّ مِنْه مُرِيبٍ » ) * - ضمير در « من بعدهم » به همان اسلافى برمىگردد كه در آيه قبلى فرمود : با علم به حقانيت و يكى بودن دين در آن اختلاف كردند و كاسه ظلم و حسد خود را بر سر دين شكستند . و مراد از * ( « الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتابَ مِنْ بَعْدِهِمْ » ) * نسلهاى بعد از آن اسلاف و نياكان هستند . پس مفاد آيه اين است كه : آغاز كنندگان اختلاف و مؤسسين تفرقه كه با داشتن علم و اطلاع اين اختلاف را باب كردند ، آنچه را كردند از در بغى كردند و در نتيجه نسلهاى بعدشان هم كه كتاب را از آنها به ارث بردند ، در شكى مريب ( شكى كه ايشان را به ريب انداخت ) قرار گرفتند . آنچه كه ما در معناى آيه آورديم مطالبى بود كه از سياق استفاده كرديم ، ولى مفسرين حرفهايى بسيار زده‌اند كه هيچ فايده اى در نقل آنها نيست و اگر كسى بخواهد بر اقوال آنان اطلاع يابد بايد به كتبشان مراجعه كند . * ( « فَلِذلِكَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَلا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ . . . » ) * اين جمله تفريع و نتيجه گيرى از مطالب گذشته است كه مىفرمايد : خدا براى همه انبياء يك دين تشريع كرده بود ، ولى امتها دو قسم شدند يكى نياكان كه با علم و اطلاع و از در حسد ، در دين اختلاف انداختند ، و يكى نسلها كه در شك و تحير ماندند . به همين جهت خداى تعالى تمامى آنچه را كه در سابق تشريع كرده بود براى شما تشريع كرد ، پس تو اى پيامبر مردم را دعوت كن ، و چون آنها دو دسته شدند يكى مبتلا به حسد يكى مبتلا به شك ، پس تو استقامت بورز ، و به آنچه مامور شده اى پايدارى كن ، و هواهاى مردم را پيروى مكن .

--> ( 1 ) براى هر امتى رسولى است ، پس همين كه رسولشان مىآمد ، در بين آنان حكم به عدل مىشد . سوره يونس ، آيه 47 .